جریان تشکیل حزب جدال در فومن تحت اشغال نیروهای شوروی

ماجرای 1 1 1 در 1 

در اوایل تیر 1324خورشیدی به آقای فرزانه استاندار استان یکم (گیلان ) از طریق گزارش تلگرافی رئیس دادگاه فومن خبر می رسد که حزبی در فومن موسوم به  «حزب جدال » تشکیل شده است. گزارش حاکی است که این حزب برای مقابله با آشوب آفرینی توده ای ها تشکیل شده ودر اثر شدت درگیری خیابانی میان هواداران دو حزب شهر آشوب زده است  ودادگاه فومن به خاطر نداشتن امنیت کافی تعطیل شده است.

استاندارگیلان پس از دریافت گزارش ، گویا از تشکیل حزب جدید جدال در فومن در هراس می افتد. درنتیجه فرماندار فومن را برای ادای توضیحات بیش تر به استانداری فرا می خواند. فرماندار فومن در ملاقات با فرزانه استاندار گیلان ضمن تأیید گزارش رئیس دادگاه فومن ،تبلیغات ضد توده ای واعظی به نام اشکوری را که اخیرا به مناسبت ماه محرم به فومن سفر کرده. محرک وعامل این رویداد می داند. بنابراین استاندار گیلان ضمن دادن دستوراتی به فرماندار فومن جهت بازگرداندن آرامش به شهر ، صریحا از وی می خواهد به آقای اشکوری که در سخنرانی هایش داخل مسایل سیاسی می شود ،اخطار کند که موقتا از فومن خارج شود. اما فرماندار در بازگشت به فومن متوجه می شود که ستوان مستوفی زاده فرمانده دسته ژاندارمری فومن به طور خودسرانه چند نفر از مأمورین 1 امر خود را به اقامتگاه اشکوری گسیل داشته وبه وی دستور داده که هرچه زودتر شهر را ترک کند گرچه اشکوری واعظ به اخطار مستوفی زاده چندان توجهی نکرده ، اما به دلایل نامعلوم ، فومن را ترک می کند و به رشت می رود.

در این بین استاندار متوجه می شود که ستوان مستوفی زاده فرمانده دسته ی ژاندارم های فومن از توده ای ها هواداری می کند بنابراین از طریق وزارت کشور توبیخ و مواخذه ی وی را خواستار می شود .گویا   سرتیپ خسروپناه فرمانده ژاندارمری کل دستور می دهد که مستوفی زاده  از فومن به بندر پهلوی انتقال  باید  اما استاندار گیلان این تصمیم را ناکافی می داند و درخواست می کند که  این «عنصر نامطلوب »را به خارج از گیلان تبعید کنند ! 

از نکات حائز اهمیت دیگر در بین این اسناد شکوائیه تلگرافی است که مرحوم محمد مجتبائی از شهروندان فومنی که در اول مرداد 1324 خورشیدی خطاب به محسن صدر نخست وزیر نوشته وبه تهران فرستاده است .در این شکوائیه مرحوم مجتبائی از  تجاوزات شبانه توده ای ها از روستاهای اطراف به شهر فومن وغارت اموال خود ونیز مجروح شدن خود وبرادرش بدست عوامل حزب توده خبر می دهد این شکایت نامه تأیید می کند که هنوز ستوان مستوفی زاده  فرمانده دسته ی.ژاندارم های فومن است واز توده ای های تحت رهبری اقدام دوست رئیس حزب توده شعبه فومن حمایت می کند این شکایت نامه تأیید می کند آشوب های خیابانی توده ای ها در سطح شهر فومن همچنان ادامه دارد . البته در این گزارش نامی از حزب جدال واقدامات تلافی جویانه آن ها علیه توده ای ها نیست و فعلا اسم این حزب صرفا در گزارش های مقامات سیاسی و امنیتی شهر و استان مطرح است و شهروندان همچون مجتبائی از تشکیل چنین حزبی در فومن بی خبر است ! 

بهرحال در گزارش سرتیپ ضرابی رئیس شهربانی کل کشور در دوم مرداد 1324 به وزیر کشور با استناد به گزارش شهربانی رشت تأیید می کند که تشکیل حزب جدال در فومن درست است وحتی در اثر درگیری این حزب با اعضای حزب توده ، عده ای از طرفین مجروح شده و مجروحین برای ادامه معالجه به شهر رشت منتقل شده اند.  نکته مهم در این گزارش این است که به ژاندارمری فومن دیگر اطمینان نیست بنابراین فرمانده ژاندارمری گیلان به اتفاق اصمعی بازپرس شعبه 4دادسرای رشت جهت رسیدگی به موضوع عازم فومن شده اند البته در این زمان فومن شهربانی نداشت وپیگیری های اطلاعاتی امنیتی پیرامون قضیه به شهربانی رشت سپرده شده بود. دردشهربانی نهایت شهربانی رشت به کمک ژاندارمری استان پس از سه ما کار اطلاعاتی ودستگیری افراد مظنون به وزارت کشور گزارش می کند که اساسا حزبی به نام «حزب جدال »در فومن تشکیل نشده ، تنها گروه مذهبی به نام «انجمن یا هئیئت سوگواران حضرت ابوالفضل »  بنا به روال معمول وشاید تحت تاثیر مواعظ اشکوری در مقابل آشوب طلبی توده ای ها ایستاده اند و توده ای ها نیز  با هدف جنگ روانی  به آن ها لقب جدال داده اند احتمالا این عنوان  را از طریق عوامل اداری خود در دادگاه   و ژاندارمری فومن  برسر زبان ها انداخته اند یا در مکاتبات اداری به مقامات بالادست منتقل کرده اند .

نتیجه 

اسناد نشان می دهد نخستین بار رئیس دادگاه فومن -که از نام و هویت وی اطلاعی در دست نیست - از حزب جدال در فومن در گزارش تلگرافی خود به استاندار گیلان سخن به میان آورده است . معلوم نیست که او مثل قاسم انصاری رئیس اداره دارائی فومن ، ستوان مستوفی زاده فرمانده دسته ژاندارمری  فومن از هواداران حزب توده بود ؟ یا تحت تاثیر تبلیغات عوامل حزب توده چنین گزارشی به استاندار داده است ! در هرصورت تشکیل حزب جدال در فومن تحت 1 قوای شوروری به طرز بی سابقه ای مقامات سیاسی وامنیتی را در سطح استان و کشور به شدت نگران ساخته بود  آن ها در طول تابستان 1324 خورشیدی ،پیگیرانه در صدد کشف ماهیت حزب خلق الساعه ی جدال بودند  سرانجام پس از سه ماه کار مداوم اطلاعاتی به این نتیجه می رسندکه حزبی به نام «حزب جدال» در فومن وحود خارجی ندارد  واین نامگذاری از ابداعات توده ای هاست چنان چه در همین زمان توده ای ها در تبلیغات مطبوعاتی خود حزب اراده ملی به رهبری سید ضیاء را «عراده ملی» نام نهاده بودند. به محسن صدر «دژخیم باغ شاه» لقب داده بودند یا مصدق را که ابتدا قهرمان ملی می نامیدند به دلیل مخالفت با امتیاز نفت شمال که 1 خواستار آن بود ، « عوام فریب » و «بی اراده » خطاب کردند ! 

# گفتنی است این مقاله از سوی نگارنده تحت عنوان « ماجرای تشکیل حزب جدال در فومن به روایت اسناد » در فصلنامه کهن دیار شماره 4 اسفند 1384 ص 15 الی 20 همراه با اسناد  ومنابع مربوطه به چاپ رسیده است .